Türk Ceza Kanunu’nda (TCK) suçlar genel olarak iki ana kategoriye ayrılır: Savcılık tarafından kendiliğinden (re’sen) soruşturulan suçlar ve mağdurun şikayetine bağlı olan suçlar. Şikayete bağlı suçlar, adli makamların harekete geçmesi için suçtan zarar gören kişinin bizzat talepte bulunmasını zorunlu kılan suç tipleridir.
Eğer bir suç şikayete bağlı ise ve mağdur şikayetçi olmazsa, savcı soruşturma başlatamaz, hakim ceza veremez.
Takibi Şikayete Bağlı Suç Ne Demektir
Bir eylemin suç teşkil etmesi, her zaman devletin o eylemi kendiliğinden cezalandıracağı anlamına gelmez. Kanun koyucu, bazı suçlarda “kamu yararından” çok “bireysel yararı” ön planda tutmuştur. Bu tür suçlarda, mağdurun “Benim huzurum kaçtı, bu kişiden şikayetçiyim” demesi şarttır.
Bu suçlar genellikle TCK maddelerinde; “…mağdurun şikayeti üzerine…” ibaresi ile açıkça belirtilir.
Türk Ceza Kanunu’nda En Sık Karşılaşılan Şikayete Bağlı Suçlar Listesi
TCK’da yer alan ve günlük hayatta en sık karşılaşılan şikayete bağlı suçlar aşağıda kategorize edilmiştir:
- Vücut Dokunulmazlığına Karşı Suçlar
- Basit Tıbbi Müdahale ile Giderilebilecek Kasten Yaralama (TCK 86/2): Yaralanmanın basit bir tedavi ile geçebilecek düzeyde olması durumudur.
- Taksirle Yaralama (TCK 89): Dikkatsizlik veya tedbirsizlik sonucu birini yaralamak (Trafik kazalarındaki yaralanmaların çoğu bu kapsamdadır, bilinçli taksir hariç).
- Hürriyete ve Şerefe Karşı Suçlar
- Tehdit (TCK 106/1): Sadece “malvarlığına” yönelik veya basit nitelikli tehditler şikayete bağlıdır. (Ölümle tehdit şikayete bağlı değildir, re’sen soruşturulur).
- Hakaret (TCK 125): Kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret hariç, kişilere karşı işlenen hakaret suçları şikayete bağlıdır.
- Kişilerin Huzur ve Sükununu Bozma (TCK 123): Israrla telefonla arama, gürültü yapma vb.
- Haberleşmenin Gizliliğini İhlal (TCK 132): Mektup okuma, telefon dinleme vb.
- Özel Hayatın Gizliliğini İhlal (TCK 134): Gizli kamera kaydı, özel fotoğrafların ifşası (Nitelikli haller hariç).
- Cinsel Dokunulmazlığa Karşı Suçlar
- Cinsel Saldırı (TCK 102/1): Sarkıntılık düzeyinde kalan veya basit cinsel saldırı suçları.
- Cinsel Taciz (TCK 105): Sözlü, yazılı veya davranışsal tacizler.
- Malvarlığına Karşı Suçlar
- Mala Zarar Verme (TCK 151): Başkasının eşyasına, aracına zarar vermek.
- Güveni Kötüye Kullanma (TCK 155/1): Kendisine emanet edilen malı iade etmemek (Hizmet nedeniyle olanlar hariç).
- Kaybolmuş veya Hata Sonucu Ele Geçmiş Eşya Üzerinde Tasarruf (TCK 160).
Önemli Not: Hırsızlık suçu normalde şikayete bağlı değildir. Ancak hırsızlık, dolandırıcılık gibi suçlar “paydaşlar arasında” veya “aile bireyleri arasında” (TCK 167) işlenirse şikayete bağlı hale gelebilir.
Şikayet Süresi Ne Kadardır? (Zamanaşımı)
Şikayete bağlı suçlarda çok katı bir süre kuralı vardır. TCK Madde 73 gereğince şikayet süresi 6 aydır.
- Süre Ne Zaman Başlar? Mağdurun, fiili ve faili (suçu işleyen kişiyi) öğrendiği günden itibaren başlar.
- Eğer mağdur, suçu işleyeni 6 ay içinde öğrenemezse, süre fail öğrenildiği tarihte başlar (Ancak bu süre dava zamanaşımı süresini geçemez).
Şikayetten Vazgeçme (Şikayeti Geri Alma)
Mağdur, soruşturma veya kovuşturma aşamasında şikayetinden vazgeçebilir.
- Soruşturma Aşamasında: Savcı “Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar” (KYOK) verir ve dosya kapanır.
- Kovuşturma (Mahkeme) Aşamasında: Hüküm kesinleşinceye kadar vazgeçmek mümkündür. Vazgeçme halinde dava “Düşme” kararı ile sona erer.
- Sanığın Kabulü: Mahkeme aşamasında şikayetten vazgeçmenin geçerli olması için sanığın (suçlanan kişinin) bu vazgeçmeyi kabul etmesi gerekir. Bazen sanıklar, “Ben suçsuzum, vazgeçme ile değil, beraat ederek aklanmak istiyorum” diyerek vazgeçmeyi kabul etmeyebilirler.
Dikkat: Şikayetten vazgeçtikten sonra, aynı olayla ilgili tekrar şikayetçi olunamaz.
Sıkça Sorulan Sorular
Darp raporu alınca şikayetçi olunmuş sayılır mı?
Hayır. Darp raporu sadece delildir. Polise veya Savcılığa gidip “şikayetçiyim” ifadesini vermeniz gerekir.
Kamu davasına dönüşen suçlarda şikayeti geri alırsam ne olur?
Eğer suç şikayete bağlı değilse (örneğin kasten ağır yaralama), siz “şikayetçi değilim” deseniz bile devlet davayı “Kamu Davası” olarak sürdürür. Sadece şikayete bağlı suçlarda dava düşer.
Eşler arasındaki yaralama şikayete bağlı mıdır?
Hayır. Eşe (veya boşandığı eşe) karşı işlenen kasten yaralama suçları, basit tıbbi müdahale ile giderilse bile şikayete bağlı değildir, savcılık re’sen soruşturur.
• Basit Yaralama: (Kasten yaralamanın hafif halleri - TCK 86/2)
• Taksirle Yaralama: (Bazı istisnalar hariç - TCK 89)
• Cinsel Taciz: (TCK 105/1)
• Tehdit: (Sadece malvarlığına yönelik olanlar veya bazı basit haller - TCK 106/1-2. cümle)
• Konut Dokunulmazlığının İhlali: (TCK 116/1-2)
• Hakaret: (Kamu görevlisine görevi nedeniyle hakaret hariç - TCK 125)
• Haberleşmenin Gizliliğini İhlal: (TCK 132)
• Kişilerin Huzur ve Sükununu Bozma: (TCK 123)
• Hırsızlık ve Dolandırıcılık: (Sadece belirli akrabalar arasında işlenirse - TCK 167/2)
