Islah harcı hesaplaması, bir davada talep edilen miktarın artırılması durumunda ödenmesi gereken harç miktarını belirlemek için yapılır. Islah, davadaki iddia ve savunmalarınızı, dava değerini veya konusunu bir defaya mahsus değiştirebilmenizi sağlayan hukuki bir yoldur.
Islah harcı, esasen dava değerinin artırılan kısmı üzerinden hesaplanır.
Islah Harcı Hesaplama
Islah Harcı Nasıl Hesaplanır?
Islah Harcı Hesaplama Formülü
Islah harcının hesaplanmasında kullanılan temel oran, binde 68,31‘dir (yani %6,831). Ancak, ödenecek peşin ıslah harcı, bu oranın dörtte biri (41) olarak belirlenir.
Formül:
Islah Harcı=(Artırılan Değer×100068,31)×41
veya
Islah Harcı=Artırılan Değer×0,06831×0,25
Adım Adım Hesaplama
Islah harcını hesaplamak için izlemeniz gereken adımlar şunlardır:
- Artırılan Değeri Tespit Edin
Öncelikle, dava dilekçenizde belirttiğiniz ilk dava değeri ile ıslah sonucunda ulaşmak istediğiniz yeni dava değeri arasındaki farkı bulun. Islah harcı, sadece bu artırılan kısım üzerinden hesaplanır.
Artırılan Değer=Yeni Dava Değeri−Başlangıçtaki Dava Değeri
- Binde 68,31 Oranını Uygulayın
Artırılan değere, yasal nispi harç oranı olan binde 68,31‘i uygulayarak toplam nispi harç miktarını hesaplayın.
Toplam Nispi Harç =Artırılan Değer×100068,31
- Dörtte Birini Hesaplayın
Bulduğunuz toplam nispi harcın dörtte birini (41) hesaplayın. Bu miktar, mahkemeye peşin olarak ödemeniz gereken ıslah harcıdır.
Ödenecek Islah Harcı=Toplam Nispi Harç×41
Örnek Islah Harcı Hesaplaması
Aşağıdaki varsayımlarla bir örnek hesaplama yapalım:
- Başlangıçtaki Dava Değeri: 10.000 TL
- Islah Sonucu Ulaşılmak İstenen Yeni Dava Değeri: 110.000 TL
Adım | İşlem | Hesaplama | Sonuç |
1. Artırılan Değer | Yeni Değer – Başlangıç Değeri | 110.000 TL – 10.000 TL | 100.000 TL |
2. Toplam Nispi Harç | Artırılan Değer ×100068,31 | 100.000×0,06831 | 6.831,00 TL |
3. Ödenecek Islah Harcı | Toplam Nispi Harç ×41 | 6.831,00 TL ÷4 | 1.707,75 TL |
Bu durumda, ıslah işleminin geçerli olması için mahkeme veznesine 1.707,75 TL ıslah harcı yatırılması gerekir.
Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Asgari Harç Sınırı: Yasal düzenlemelerle belirlenen bir asgari (en düşük) ıslah harcı tutarı bulunmaktadır (örneğin 2025 yılı için 427,60 TL gibi). Hesapladığınız tutar bu asgari bedelin altında kalırsa, ödemeniz gereken miktar asgari harç tutarı olacaktır.
- Ödeme Zamanı: Islah harcının, mahkemece verilen kesin süre içerisinde veya ıslah dilekçesi ile birlikte ödenmesi gerekir. Harç süresinde yatırılmazsa, ıslah dilekçesi yapılmamış sayılır ve dava ilk bedeli üzerinden görülmeye devam eder.
- Islah Hakkı: Islah hakkı, yargılama sürecinde yalnızca bir kez kullanılabilir.
- Ölüm ve Bedensel Zarar Davaları: Ölüm ve bedensel zararlardan doğan davalarda ödenecek peşin harç oranı yirmide bir (201) olarak farklılık gösterebilir. Ancak genel alacak davalarında oran dörtte bir (41)’dir.
Yasal harç oranları ve asgari harç miktarları her yıl güncellenmektedir. Bu nedenle güncel ve kesin bilgi için bir avukata danışmanız veya ilgili yıla ait Harçlar Kanunu tarifesini kontrol etmeniz önerilir.
Islah Harcı Nedir
Islah harcı, hukuk davalarında dava değeri veya talep konusunun artırılması sırasında ödenmesi gereken harç türüdür.
Bu harcın ortaya çıkmasının nedeni, “ıslah” adı verilen hukuki işlemdir.
Islah (Düzeltme) Nedir?
Islah, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) uyarınca taraflara tanınan ve bir defaya mahsus kullanılabilen, usul işlemlerini tamamen veya kısmen düzeltme imkanıdır.
Islah, özellikle dava devam ederken, başlangıçta talep edilen miktarın düşük kaldığı anlaşıldığında (örneğin bilirkişi raporuyla gerçek zararın daha yüksek çıkması gibi durumlarda) dava değerini artırmak için kullanılır.
- Önemli: Islah, karşı tarafın rızasına bağlı olmaksızın yapılabilir.
Islah Harcı Neden Ödenir?
Islah harcı, teknik olarak başlı başına bir harç türü olmaktan ziyade, ıslah sonucu artan dava değeri için ödenmesi gereken eksik nispi harcın tamamlanmasıdır.
- Dava açılırken, talep edilen miktar üzerinden bir peşin nispi harç ödenir.
- Islah ile dava değeri artırıldığında, bu artan kısım için başlangıçta harç ödenmemiş olur.
- Islah harcı, işte bu artırılan değer için ödenmesi gereken yasal harç miktarının (Karar ve İlam Harcı) dörtte biri (41) oranındaki peşin kısmıdır.
Eğer ıslah sonucunda dava değeri veya talep miktarında bir artış olmazsa, harç ödemesine gerek yoktur.
Islah ve Bedel Artırımı Arasındaki Fark Nedir?
Islah ve Bedel Artırımı (Talep Artırımı), her ikisi de dava sırasında talep edilen miktarı artırma amacı taşısa da, hukuki dayanakları ve uygulandıkları dava türleri açısından temelde farklılık gösteren iki ayrı kurumdur.
Bu iki kurum arasındaki ana fark, davanın türüne, uygulama zamanına ve harç yatırma prosedürüne bağlıdır.
Islah ve Bedel Artırımı Arasındaki Temel Farklar
Özellik | Islah | Bedel Artırımı (Talep Artırımı) |
Uygulandığı Dava Türü | Kısmi Alacak Davası | Belirsiz Alacak Davası |
Hukuki Dayanağı | HMK m. 176 vd. (Islah Kurumu) | HMK m. 107 (Belirsiz Alacak Davası) |
Kullanım Hakkı Sayısı | Bir (1) defa kullanılabilir. | Dava süresince birden fazla kullanılabilir (Artan miktar bilindiği anda). |
Kullanım Süresi (Genel Kural) | Tahkikat aşaması sonuna kadar. | Esas olarak tahkikat aşamasının sonuna kadar, ancak Yargıtay kararlarıyla uygulamada tahkikat sonu ve bozmadan sonra da yapılabilir. |
Harç Yatırma Şartı | Islah harcı (artan değerin 41’ü) yatırılması zorunludur. | Sadece artırılan miktara karşılık gelen eksik harcın yatırılması yeterlidir. |
Detaylı Açıklamalar
- Dava Türü Açısından Fark
- Islah: Sadece Kısmi Alacak Davası’nda (HMK m. 109) kullanılır. Kısmi davada davacı, alacağının bir kısmını dava eder ve fazlaya ilişkin haklarını saklı tutar. Dava açılırken belirli bir miktar harç yatırılır. İlerleyen aşamada (örneğin bilirkişi raporundan sonra) kalan miktarı talep etmek için ıslah yoluna başvurulur.
- Bedel Artırımı (Talep Artırımı): Sadece Belirsiz Alacak Davası’nda (HMK m. 107) söz konusudur. Belirsiz alacak davası, alacağın miktarının dava açılırken tam ve kesin olarak belirlenemediği durumlarda açılır. Davacı, artan miktar kesinleştiğinde (örneğin bilirkişi raporuyla) ıslaha gerek kalmaksızın doğrudan talep sonucunu artırabilir.
- Kullanım Hakkı ve Sınırlamalar Açısından Fark
- Islah: HMK’ya göre ıslah hakkı, bir davada sadece bir kez kullanılabilir. Bu, ıslah işleminin ne zaman yapılacağı konusunda dikkatli olmayı gerektirir.
- Bedel Artırımı: Talep artırımı, bir “ıslah” işlemi olmadığından, bir kez kullanma kuralına tabi değildir. Davacı, belirsiz olan alacağının miktarının kesinleştiği her an, harcını tamamlayarak talep sonucunu artırabilir.
- Zamanlama Açısından Fark
- Islah: Islah, prensip olarak, yargılamanın tahkikat aşaması sona erinceye kadar yapılabilir. Bu aşamadan sonra ıslah yapılamaz (yargılamanın iadesi, temyiz veya istinaf aşamaları gibi).
- Bedel Artırımı: Bedel artırımı da genellikle tahkikat aşaması bitene kadar yapılır. Ancak Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, hukuki niteliği itibarıyla ıslah olmaması sebebiyle, tahkikat tamamlandıktan sonra veya bozma kararından sonra dahi talep artırımı yapılabilmektedir.
Özetle, pratik uygulamada en belirleyici fark şudur: Kısmi davada eksik kalan talebi artırmak için mecburen ve bir kez ıslah hakkını kullanmanız gerekirken, belirsiz alacak davasında ıslah hakkınızı tüketmeden, sadece harcınızı tamamlayarak talebi artırabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Islah Harcı Ne Zaman Yatırılmalı?
Islah harcının yatırılma zamanı genellikle hakimin vereceği süreye bağlıdır, ancak temel kural şöyledir:
- Islah Dilekçesi ile Birlikte: İdeal olarak, ıslah (dava değerini artırma) talebini içeren dilekçenin mahkemeye sunulmasıyla birlikte harcın da yatırılması beklenir.
- Hakimin Vereceği Kesin Süre İçinde: Uygulamada mahkeme, ıslah dilekçesi verildikten sonra eksik kalan harcın tamamlanması için davacı tarafa bir kesin süre verir. Bu süre, kanunda açıkça belirtilmese de, yargılama işlemlerinin tamamlanması için verilen süreler dikkate alınarak belirlenir ve genellikle bir hafta olarak uygulanır.
- Yasal Süre: HMK m. 181/1’e göre kısmen ıslaha başvuran tarafa, ıslah ettiği usul işlemini yapması için bir haftalık süre verilir. Islah harcının yatırılması da bu usul işlemi kapsamında değerlendirilir.
Islah Harcı Kime Yükletilir?
Islah harcı, doğrudan ıslah yoluna başvuran tarafa (genellikle dava değerini artıran davacıya) yükletilir.
- Bu harç, devlet hazinesine peşin olarak ödenmesi gereken bir yargılama gideridir.
- Ancak, dava neticelendiğinde harç da dahil olmak üzere tüm yargılama giderleri, davada haksız çıkan tarafa yükletilir. Yani davacı davayı kazanırsa, ödediği bu harcı yargılama sonunda davalıdan geri alabilir.
Islah Yapılmazsa Ne Olur?
Islah harcı, mahkeme tarafından verilen kesin süre içinde yatırılmazsa, HMK uyarınca çok ciddi bir sonuç ortaya çıkar:
- Islah hiç yapılmamış sayılır.
- Bu durumda davaya, ıslah edilmeden önceki ilk dava değeri üzerinden devam edilir ve karar verilir.
Örnek olarak, 10.000 TL ile açılan bir dava ıslah ile 100.000 TL’ye çıkarılmak istenmiş, ancak harç yatırılmamışsa, mahkeme 100.000 TL’lik talebi dikkate almaz ve kararını en fazla 10.000 TL üzerinden verir. Üstelik ıslah hakkı bir kez kullanılabildiği için, harcı yatırmayan taraf bu hakkını da tüketmiş sayılır.
Islah Etme Süresi Ne Kadardır?
Islah işleminin ne zaman yapılabileceği ve harç yatırma süresi birbirinden farklıdır:
- Islah Yapılabilme Zamanı (Yargılama Aşaması)
Islah, davanın tahkikat (inceleme) aşaması sona erinceye kadar yapılabilir. Ön inceleme aşaması geçtikten sonra başlar ve hüküm verilinceye kadar devam eder. İstinaf veya temyiz aşamalarında ıslah yapılamaz.
- Islah İşlemini Tamamlama Süresi (Harcı Yatırma Süresi)
Islah dilekçesi mahkemeye sunulduktan sonra, ıslah edilen usul işleminin (harcın yatırılması ve yeni dilekçenin verilmesi gibi) tamamlanması için mahkemece verilen süre:
- Kanuni süre bir haftadır (7 gün) (HMK m. 180, 181).
- Mahkeme, harcın yatırılması için bu süreye uygun bir kesin süre tanır. Bu süre, kanundan kaynaklanan kesin bir süre olduğu için kaçırılması telafisi zor sonuçlar doğurur.
Tahkimde Islah Harcı Nasıl Hesaplanır?
Tahkim (özel hakemlik) yargılaması, devlet mahkemelerinden bağımsız bir uyuşmazlık çözüm yoludur ve Harçlar Kanunu’na tabi değildir.
- Tahkimde Islah Harcı Yoktur: “Islah harcı” terimi ve hesaplama yöntemi (binde 68,31’in 41’ü) Hukuk Mahkemeleri için geçerlidir. Tahkim yargılamalarında, mahkemelerdeki gibi bir ıslah harcı ödenmez.
- Uygulanacak Ücret: Tahkimde, dava değerinin artırılması durumunda ödenmesi gereken tutar, ilgili Tahkim Kurumu’nun (Örneğin, Sigorta Tahkim Komisyonu, TOBB Tahkim vb.) kendi yayımladığı Ücret Tarifesine göre belirlenir.
- Hesaplama Yöntemi: Tahkimde artan talep miktarı için, ilgili tarifenin uyuşmazlık tutarı dilimlerine karşılık gelen başvuru ücreti/harcı tamamlanır veya artan tutarın belli bir yüzdesi (örneğin %1,5’u gibi) oranında ek ücret alınır.
Dolayısıyla, tahkimde dava değerini artırmak isterseniz, hangi tahkim merkezinde yargılama yapıldığına bakarak o merkezin güncel ücret tarifesini kontrol etmeniz gerekir.
• Toplam Nispi Harç (%0,06831): 6.831 TL
• Peşin Ödenecek Islah Harcı (1/4): 1.707,75 TL
• Peşin Harç: Dava açılışında dava değeri üzerinden alınan harçtır.
• Islah Harcı: Dava açıldıktan sonra artırılan kısım için sonradan ödenen tamamlayıcı harçtır.
