İşe iade davası, iş sözleşmesi işveren tarafından geçerli bir sebep gösterilmeden veya gösterilen sebebin haksız olması durumunda, işçinin işine geri dönmesini sağlayan bir dava türüdür. Bu dava, sadece işçinin işini geri almasını değil, aynı zamanda çalışamadığı süreler için tazminat almasını da hedefler. Türk hukuk sisteminde bu dava “tespit” ve “eda” niteliği taşır; yani feshin geçersizliği tespit edilirken, mali sonuçlarına da hükmedilir.
İşe İade Davası Şartları
Her işten çıkarma durumu işe iade davasına konu edilemez. Kanun koyucu, bu davayı açabilmek için belirli sınırlandırmalar getirmiştir. İş güvencesinden yararlanabilmek için aşağıdaki şartların bir arada bulunması gerekir:
- İş Kanunu’na Tabi Olmak: İşçinin 4857 sayılı İş Kanunu veya 5953 sayılı Basın İş Kanunu kapsamında çalışıyor olması şarttır.
- 30 veya Daha Fazla İşçi Çalıştırılması: İşverenin aynı iş kolundaki tüm iş yerlerinde toplam çalışan sayısı en az 30 olmalıdır. Bu sayı hesaplanırken işverenin diğer şubelerindeki işçiler de toplama dahil edilir.
- En Az 6 Aylık Kıdem: İşçinin ilgili iş yerinde (veya aynı işverenin farklı yerlerinde) en az 6 ay çalışmış olması gerekir. Yer altı işlerinde çalışan işçiler için bu süre şartı aranmaz.
- Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi: İşe iade davası sadece belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışanlar tarafından açılabilir. Belirli süreli sözleşmelerde kural olarak bu dava açılamaz.
- Feshin Geçersiz Bir Sebebe Dayanması: İşveren feshi; işçinin yeterliliğinden, davranışlarından veya işletmenin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayandırmak zorundadır. Bu şartlara uymayan her fesih geçersizdir.
- İşveren Vekili Olmamak: İşletmenin bütününü sevk ve idare eden veya işçiyi işe alma ve işten çıkarma yetkisi olan üst düzey yöneticiler bu davayı açamaz.
İşe İade Davası Açma Süresi
İşe iade sürecinde süreler “hak düşürücü” niteliktedir. Yani bu sürelerin bir gün dahi geçirilmesi, davanın esasına girilmeden usulden reddedilmesine neden olur.
- Arabuluculuk Başvurusu: İş sözleşmesinin feshedildiğine dair bildirimin tebliğ edildiği tarihten itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurulmalıdır. Sözlü fesihlerde, işten fiilen çıkarılma tarihi esas alınır.
- Dava Açma Süresi: Arabuluculuk faaliyeti sonunda anlaşmaya varılamaması halinde, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren 2 hafta içinde iş mahkemesinde dava açılması zorunludur.
Eğer bu süreler içerisinde başvuru yapılmazsa, iş fesihi geçerli bir feshin tüm sonuçlarını doğurur ve işçi işe iade hakkını kaybeder.
İşe İade Davası Ne Kadar Sürer
Hukuk sistemimizde iş davalarının ivedilikle sonuçlandırılması esas alınmıştır. Kanun, bu davaların 2 ay içinde sonuçlanması gerektiğini ve istinaf sürecinin 1 ayda tamamlanması gerektiğini belirtse de, mahkemelerin iş yükü nedeniyle bu süreler uygulamada uzayabilmektedir.
Ortalama olarak bir işe iade davası; yerel mahkeme aşaması ve Bölge Adliye Mahkemesi (İstinaf) süreci dahil olmak üzere 8 ay ile 1.5 yıl arasında sürmektedir. Bilirkişi raporlarının hazırlanması, tanıkların dinlenmesi ve duruşma günlerinin sıklığı bu süreyi doğrudan etkileyen unsurlardır.
Tazminat Aldıktan Sonra İşe İade Davası
İşçilerin en çok tereddüt ettiği konulardan biri, kıdem ve ihbar tazminatını almanın davaya engel olup olmayacağıdır.
Kıdem ve ihbar tazminatının alınmış olması, işe iade davası açmaya engel değildir. İşçi, “haklarımın ödenmesi kaydıyla işten çıkarılmayı kabul ediyorum” şeklinde bir irade beyanında bulunmadığı sürece, yasal tazminatlarını alıp yine de feshin geçersizliğini iddia edebilir.
Ancak dikkat edilmesi gereken hususlar şunlardır:
- İkale (Bozma Sözleşmesi): Eğer işçi ve işveren karşılıklı anlaşarak (ikale) sözleşmeyi sona erdirmiş ve ek bir ödeme yapılmışsa, bu durumda işe iade davası açmak oldukça zordur.
- Mahsup Durumu: Davayı kazanan işçi işe başlatılırsa, kendisine daha önce ödenen kıdem ve ihbar tazminatları, işe başlatılma esnasında alacağı “boşta geçen süre ücretinden” mahsup edilir veya işverene iade edilir. Eğer işçi işe başlatılmazsa, eski ödemeler geçerliliğini korur ve üzerine “işe başlatmama tazminatı” eklenir.
• İş yerinde en az 30 işçi çalışıyor olmalı.
• İşçinin o iş yerinde en az 6 aylık kıdemi bulunmalı.
• İş sözleşmesi belirsiz süreli olmalı.
• Fesih, işletme gerekleri veya işçinin davranışları gibi "geçerli bir sebebe" dayanmamalı.
• Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurulmalıdır.
• Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren 2 hafta içinde İş Mahkemesinde dava açılmalıdır.
• İşe Başlatmama Tazminatı: En az 4, en fazla 8 aylık ücret tutarında (mahkemece belirlenir).
• Boşta Geçen Süre Ücreti: Kararın kesinleşmesine kadar geçen, çalışılmayan süre için en çok 4 aya kadar doğan ücret ve diğer haklar.
