Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 125. maddesi Hakaret Suçu‘nu düzenlemektedir.
Temel olarak madde, bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden ya da sövmek suretiyle bir kişinin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişinin cezalandırılmasını öngörür.
Temel Cezası:
- Üç aydan iki yıla kadar hapis cezası veya adlî para cezası. (Hakim bu iki cezadan birini seçer, ikisini birden veremez.)
Suçun İşleniş Şekilleri:
- Somut Bir Fiil veya Olgu İsnat Etmek: Kişinin şeref ve saygınlığını zedeleyecek nitelikte, iddia ve savunma sınırlarını aşan belirli bir olay veya durumun ona yüklenmesidir (Örn: “Sen hırsızsın” demek).
- Sövmek Suretiyle: Kişinin onur, şeref ve saygınlığını rencide eden, genel ve soyut nitelikteki küçük düşürücü sözlerin kullanılmasıdır (Örn: “Adi”, “Aptal” gibi ifadeler).
Nitelikli Haller ve Özel Durumlar:
- Huzurda Hakaret: Mağdurun yüzüne karşı veya ileti yoluyla (sesli, yazılı, görüntülü ileti gibi) doğrudan ona hitap ederek yapılması.
- Gıyapta Hakaret: Mağdurun olmadığı bir ortamda, fiilin en az üç kişiyle ihtilat (görüşme/temas) ederek işlenmesi halinde cezalandırılır.
- Kamu Görevlisine Karşı Görevinden Dolayı Hakaret: Cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz.
- Alenen Hakaret: Cezanın altıda biri oranında artırılması gerekir.
- Karşılıklı Hakaret: Olayın mahiyetine göre ceza indirilebilir veya hiç ceza verilmeyebilir.
- Haksız Bir Fiile Tepki Olarak Hakaret: Cezanın indirimi veya ceza verilmemesi söz konusu olabilir.
Kast: Suçun oluşması için failin, söz veya davranışının mağdurun onurunu zedeleyeceğini bilerek ve isteyerek hareket etmesi (kastla hareket etmesi) gerekir.
Hakaret Davası Nasıl Açılır
Hakaret davası, genellikle mağdurun şikayeti üzerine başlayan bir ceza davası sürecini ifade eder. Süreç, temel olarak aşağıdaki adımları içerir:
- Şikayet Süresi ve Usulü
Hakaret suçu, kural olarak şikâyete bağlı bir suçtur.
- Şikâyet Süresi: Mağdurun, hakaret fiilini ve failini öğrendiği tarihten itibaren 6 ay içinde şikâyette bulunması gerekir. Bu süre hak düşürücü olup, bu süre geçtikten sonra şikâyet hakkı sona erer.
- İstisna: Hakaret, bir kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenmişse, şikâyet şartı aranmaz. Cumhuriyet Savcılığı durumu öğrendiği anda re’sen (kendiliğinden) soruşturma başlatır.
- Başvuru Yeri
Şikâyet, aşağıdaki yerlere yapılabilir:
- Cumhuriyet Başsavcılığı: Adliyelerde bulunan müracaat savcılığına yazılı bir dilekçe ile başvurulur.
- Kolluk Kuvvetleri: Polis veya jandarma karakollarına gidilerek de sözlü veya yazılı olarak suç duyurusunda bulunulabilir.
- Şikâyet Dilekçesinin İçeriği
Dilekçede şunların açıkça belirtilmesi önemlidir:
- Şikâyetçi (Mağdur) Bilgileri
- Şüpheli (Fail) Bilgileri: Biliniyorsa adı, soyadı, T.C. kimlik numarası veya sosyal medya/telefon numarası gibi kimlik tespiti yapılabilecek bilgiler.
- Suçun Tarihi ve Yeri
- Hakaret İçeren Sözler/Fiiller: Suçu oluşturan ifadelerin veya eylemin açıkça yazılması.
- Deliller: Ekran görüntüleri, ses/görüntü kayıtları, tanık isimleri ve iletişim bilgileri gibi ispatlayıcı tüm unsurlar dilekçeye eklenmelidir.
- Soruşturma Aşaması ve Uzlaştırma
Şikâyet üzerine Cumhuriyet Başsavcılığı bir soruşturma başlatır.
- Uzlaştırma: Kamu görevlisine karşı hakaret hariç, hakaret suçu uzlaştırmaya tabidir. Savcılık, dosyayı zorunlu olarak Uzlaştırma Bürosu‘na gönderir.
- Anlaşma Sağlanırsa: Taraflar uzlaşırsa (genellikle tazminat, özür gibi bir edim karşılığında), dosya kapanır ve kamu davası açılmaz.
- Uzlaşma Sağlanamazsa: Uzlaştırma başarısız olursa, savcılık delilleri değerlendirerek bir sonraki aşamaya geçer.
- İddianame: Savcılık, toplanan delillerin suçun işlendiği yönünde yeterli kanaat oluşturması durumunda İddianame hazırlar.
- Kovuşturma Aşaması (Dava Açılması)
Hazırlanan iddianamenin Asliye Ceza Mahkemesi tarafından kabul edilmesiyle birlikte kamu davası açılmış olur. Hakaret davası, bu aşamadan sonra Asliye Ceza Mahkemesi‘nde görülür.
Sıkça Sorulan Sorular
TCK 125/2 şikayete tabi mi?
Evet, kural olarak TCK 125/2 maddesinde düzenlenen, hakaretin sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle (telefon, SMS, e-mail gibi) işlenmesi hali de temel hakaret suçu gibi mağdurun şikayetine bağlıdır. Mağdur, hakareti ve faili öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde şikayette bulunmalıdır.
TCK 125/4 uzlaştırmaya tabi mi?
Hayır, Türk Ceza Kanunu’nda yapılan değişiklikler neticesinde, hakaret suçunun alenen işlenmesi hali (TCK 125/4) ve ileti yoluyla işlenmesi hali (TCK 125/2) uzlaştırma kapsamından çıkarılmıştır. Bu durumlarda uzlaştırma yoluna gidilmez ve dosya doğrudan yargılamaya geçer.
TCK 125/2 adlî para cezası ne kadar?
İleti yoluyla hakaret suçunun (TCK 125/2) cezası, TCK 125/1 ile aynıdır: üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası. Hakim, hapis cezası yerine adli para cezası vermeyi seçerse, ceza miktarı sanığın ekonomik durumuna göre belirlenir. Adli para cezasının bir gün karşılığı miktarı, genellikle 100 TL ile 500 TL arasındadır ve hükmedilen gün sayısı ile çarpılarak toplam miktar bulunur.
Telefonda edilen küfüre dava açılır mı?
Evet, telefonda edilen küfür, TCK 125/2 kapsamında “sesli iletiyle hakaret” suçunu oluşturur ve dava açılması mümkündür. Mağdurun, en yakın Cumhuriyet Başsavcılığı’na şikâyette bulunması gerekir. Bu durumda, tanık beyanları veya hukuka uygun şekilde elde edilmiş ses kayıtları gibi deliller ispat aracı olarak kullanılabilir.
Hakaretten 2 yıl ceza alan ne kadar yatar?
Hakaret suçundan verilen 2 yıl hapis cezası, genellikle doğrudan cezaevinde infaz edilmez. Mahkeme bu cezayı:
- Adli Para Cezasına Çevirebilir.
- Sanık daha önce kasıtlı bir suçtan mahkum olmamışsa, Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) kararı verilebilir. HAGB durumunda kişi 5 yıl denetime tabi olur ve bu sürede yeni bir suç işlemezse dava düşer.
Cezanın para cezasına çevrilmemesi veya HAGB kararı verilmemesi durumunda bile, mevcut infaz yasalarına göre (özellikle 30.03.2020 sonrası işlenen suçlar için) 6 yılın altındaki cezaların cezaevinde yatarı çok azdır veya hiç yoktur.
Hakaret davaları genellikle nasıl sonuçlanır?
Hakaret davaları genellikle üç temel şekilde sonuçlanır:
- Uzlaşma/Düşme: Basit hakaret hallerinde taraflar uzlaşırsa veya şikayetten vazgeçilirse dava düşer (kamu görevlisine hakaret hariç).
- HAGB veya Adli Para Cezası: Sanığın suçlu bulunması durumunda, genellikle hapis yerine Adli Para Cezası verilir ya da Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması (HAGB) kararı uygulanır.
- Beraat: Sözlerin hakaret değil, ağır eleştiri, hukuka uygun bir fiile tepki veya kanuni unsurları oluşmayan bir ifade olduğuna karar verilirse beraat kararı verilir.
Hakaret davasında kaç şahit gerekir?
Hukukta belirli bir şahit sayısı zorunluluğu yoktur, ancak ispat için yeterli delil gerekir. Ancak, TCK 125/1’deki özel bir durum olan gıyapta (yoklukta) hakaret suçunun oluşabilmesi ve cezalandırılabilmesi için, hakaretin en az üç kişiyle ihtilat ederek (üç kişinin duyarak veya bilerek) işlenmesi şartı aranır. Şahit sayısında özel bir düzenleme bulunmamakla birlikte, tanık ifadelerinin birbiriyle tutarlı olması önemlidir
Hakaret davası tazminat kaç TL?
Hakaret nedeniyle açılan manevi tazminat davasında (hukuk davası) ödenecek miktar, yasayla sabit değildir ve tamamen hakimin takdirine bağlıdır. Hakim, mağdurun yaşadığı elem ve ızdırabı, tarafların sosyal ve ekonomik durumlarını, hakaretin niteliğini ve kamuoyu önündeki etkisini göz önünde bulundurarak bir miktar belirler. Tazminat miktarları birkaç bin liradan başlayarak on binlerce liraya kadar değişebilir.
Hakaret davasında avukat ücretini kim öder?
Avukat ücretleri ikiye ayrılır:
- Kendi Avukat Ücreti: Her taraf, kendi avukatına ödemeyi taahhüt ettiği ücreti (vekalet ücreti) kendisi öder.
- Karşı Vekâlet Ücreti: Dava sonucunda haksız çıkan taraf, yargılama giderlerinin ve buna dahil olan “karşı vekâlet ücreti”nin ödenmesine hükmedilir. Bu miktar, Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’ne göre belirlenir ve hak kazanan tarafın avukatına ödenir.
• Tehdit: Kişinin gelecekte bir zarara uğratılacağının (Örn: "Seni öldüreceğim") bildirilerek korku salınmasıdır.
